izithakazelo

Tag: driscoll Page 4 of 5

Abakwa Mbhele 😍 Imvelaphi yakwa Mbhele

Abantu bakwaMbhele bazalana kanye nabakwaNtuli kanye nabakwaShabangu. Banobuhlobo nabaseMaHlutshini. UMbhele wayelamana noZingili noNkosi II (wesibili) ogcine ezala abantu baseMaHlutshini. UZingili ugcine ezala isizwe samaZingili, uMbhele uzale isizwe saMaBhele.

Bobathathu bebezalwa nguDlamini II (wesibili) obebusa eSwaziland okusibeka ekutheni baphume kwaDlamini. Lababantu basemigedeni ngabasentabeni yaseLenge, ngasemfuleni iWasbank ngaseMnambithi. Ngabantu laba abebefuyile, imfuyo yabo idla eduze nemigede yabo.

Ngesikhathi besemigedeni, kubhoke indlala badlana bodwa nabanye abebezidlulela ngendlela kwagcina sebaziwa ngamazimuzimu. Okunamhlanje abantu bakwaMbhele babizwa ngamazimuzimu. INkosi uSenzangakhona yabacela ukuba baphume emigedeni yabo. Ngaleso sikhathi bebebuswa nguMahlaphahlapha wakhona eMaBheleni.

Umuntu ogqame kakhulu kulababantu, nguSompisi kaGuqa Msalela kaNontshingila. USompisi ubengahambisani nokudla abantu. Usuke nabanye abebengahambisani nalowo mkhuba, behla nezwe bazokhonza KwaZulu kuSenzangakhona kaJama.

Ngesikhathi beza KwaZulu, bebeqhuba izinkomo zabo sekubonakala ngezintuli ebezisuswa yizinkomo. Phakathi kwezingane zikaSompisi ayehamba nazo singabala inkosana yakhe, uGwatshaza, uNdlela, uMahawule noBhibhi indodakazi. UNdwane uzalelwe KwaZulu. Kuthe besanda ukufika KwaZulu inkosana uGwatshaza yashona.

Ekufikeni kukaSompisi KwaZulu, uzakhele igama eNkosini uSenzangakhona. Ngesikhathi ezocela indawo ezokhonza enkosini, imbuze ukuthi ungubani, zayichazela izinduna zayo inkosi ukuthi ungumholi walaba bantu ababonakele ngezintuli ngesikhathi behla ezintabeni nezinkomo zabo. Inkosi uSenzangakhona ithe “O! NingabakwaNtuli zankomo.”

Kusukela lapho ke kwabe sekuthiwa ngabakwaNtuli. Njengoba kushiwo ukuthi uSompisi uzakhele igama eNdlunkulu kwazise wayenobuciko bokupheka izinkobe nenyama. Ugcine esephekela iNkosi uSenzangakhona lapho wazithola esebizwa ngoNkobe. UBhibhi indodakazi kaSompisi, igcine igana inkosi uSenzangakhona, yazala uSigujana nendod

Izithakazelo zakwa Ntuli Clan Names

Godide,
Mphemba,
Ndlela kaSompisi,
Sothole,
Gudukazi uyiNcwayo,
Khuboni,
Sompisi owaphemba ngamakhand’amadoda,
Abanye bephemba ngomlilo,
Nina base Lenge,
Enabonakala ngefu lezintuli,
Kwabe kunguSompisi kaGuqa, kaMasalela,
Mazimuzimu enidla’abantu,
Mgwabini wemikhonto,
Umahlatshwa ebuhleni njengethole,
Umagaju njengengwe,
Inhlangu eyeqa iphindaphinda,
Umanxeba angamanxuluma,
Kwasa bemhlaba uGwabini, waphika,
Lang’elaphum’endlebeni yendlovu,
Nyaka wumbe,
Lophum’ endlebeni yengwenya,
Unonjiyelwa,
Kulala uhlangothi lubomvu,
Ugodo olumuka namankayiya,
Langa!

They lived along the bank of the Thukela River in KwaZulu-Natal. Under the leadership of Godide kaNdlela and Mavumengwana kaNdlela, sons of Ndlela kaSompisi, they played a major part in the Zulu counter-raid at Middle Drift in June 1879 and in the Battle of Isandlwana. After the partition of Zululand, they were placed in John Robert Dunn’s chiefdom.

He spoke about the late King Goodwill Zwelithini, noting that the king gave nine farms to the Ntuli people, demonstrating the ongoing relationship between the Zulu royal house and the Ntuli clan.

Msiza Clan Names, Origin & History

Msiza Clan Praises :

Msiza Liphahla Mrholozi Mswangubo ovela kaMgagadhla epumalanga kwalanga libalele

Somhlawulane sihlawula tsweni ilihlo lomsuthu aliboni kubona lika-Somhlawulani Ngumbina komo sazila isikhumba sayo, sazil’ ibisi layo, sadl’ inyama yayo Nguvovu okhal’ inyoni, Ngudzwiri awakhamb’ emagadeni emacatheni weenkomo Mavovo ako-nyoni Marhobejan’ ako-jaji Malil’ angakabethwa BoMsiza, BoSwangubo baphiwa ngu-Ndzundza no-Manala babuza bathi: laba ngibaphi? bathi: maSwangubo avel’ ebunguni. bathi: maSwangubo napu ubukhosi benu buthatheni! uMsiza wathi: ubukhosi bethu sabutjhiya ebunguni bathi: arha, sizakuthi, ungu-Msiza liphahla, owaphahla ikosi namadodana wayo maSwangubo.

others remember them like this:

E! Msiza!

Msiza liphahla

Mrholozi!

Mbina komo yetlhaba.

Mfazi wamabele amade owamunyisa umntwana ngaphetjheya kweligwa niligwana.

Ngumathethela, Lilihlo loMsuthu aliboni libona tlhabalantsweni.

Simavovo akonyoni, Simarhobejani akojaja, Amalila angakabethwa

NguMsiza, owasiza uNdala amadoda alibele.

SingebakwaSomaphengwana.

E! Msiza!

Iimbongo zikaMsiza:

Saphuma kuLangalibalele, kuDlomu kaMthimkhulu.

Sikhutjhwe ngezekhaya, sabetha ithango ngemva.

Wazibetha zasuka uSwangubo kaLiphahla,

Wehla ngamathango womabili, wehla ngeKangala, wathi asemithonjaneni yikaSwangubo wazibethela zajama.

Yehla inyoni yesirhodimo

Umoya omumbi owageda iinkomo nabantu.

Abantu sewuqede amatjhumi abunane, Iinkomo uqede amatjhumi alithoba nanye.

Wazibetha zasuka uSwangubo kaLiphahla.

Uthe angaphetjheya kweligwa neligwana, wazibethela zajama.

Kwavela uNdala. Undala uvela ngoNomude.

USwangubo uthi: “ungiliphi?”

UNdala naye uthi kuSwangubo “Ungiliphi?” wathi: “NginguSwangubo”

Uthi:”Ndala wenzani uvuthela igazi ngomlomo”.

UNdala wathi: “Swangubo, ubuza nelibonwako na?”

Usukile uSwangubo kaLiphahla, waya kunina uNangubokazi, wathi: “Mma uyezwa na? Nangu uNdala uphethe amathumbu ngezandla, uvuthela igazi ngomlomo.”

Unina wathi: Mntanami, isifo samanzi ngiyasesaba; Abangani bakho laba, bazakuthi nabakubulalako nawe uzazibulalela.”

UNangubokazi wakwaMnguni, umfazi onamabele amade, uthe: “Ngipha ingubo yedini”

Wayithatha wayimbatha emhlana, enye wamnikela waguqa ngamadolo phezu kwayo, wathi: “Mntanami ngibakhandisile, bazakuthi bakubulala, nawe uzibulalele, lambetha lingaziwa.”

Uthi uKumbuza kaMsiza, ukhumbuza abakhulu ukuhlabana, kandi abancani balibele.

Wahlulukela uGobholibi kaMasanabo,

USotjambunda wabandazela iimbambo zamadoda,

USomatjhiya, indoda eyakhotha ubovu ngomlomo,

USombambo zaya uluhlu zaya amasolokohlo !!

Izithakazelo zakwa Ndlela Clan Names & History

Ndlela!
Ndlela kaSompisi, Godide!
Sothole, Gudukazi, Khuboni,
Sompisi owaphemba ngamakhanda amadoda, abanye bephemba ngomlilo,
Nina base Lenge,
Nina enabonakala ngefu lezintuli,
Kwabe kunguSompisi kaGuqa, kaMasalela,
Mazimuzimu enidla abantu,
Mgwabini wemikhonto, Umahlatshwa ebuhleni njengethole,
Umagaju njengengwe,
Inhlangu eyeqa iphindaphinda,
Umanxeba angamanxuluma,
Kwasa bemhlaba uGwabini, waphika,
Mphemba!
Langa elaphuma endlebeni yendlovu lophuma endlebeni yengwenya,
Unonjiyelwa,Kulala uhlangothi lubomvu,
Ugodo olumuka namankayiya,
Mgwabini wemikhonto !!

Ndlela clan praises with English translation:

Ndlela!
(Ndlela – the path/way).

Ndlela kaSompisi, Godide!
(Ndlela, son of Sompisi, Godide).

Sothole, Gudukazi, Khuboni,
(Sothole, Gudukazi, Khuboni).

Sompisi owaphemba ngamakhanda amadoda, abanye bephemba ngomlilo,
(Sompisi who cooked/roasted with the heads of men, while others cook/roast with fire).

Nina base Lenge,
(You of of the origin of Lenge).

Nina enabonakala ngefu lezintuli,
(You who appeared with a cloud of dust).

Kwabe kunguSompisi kaGuqa, kaMasalela,
(It was Sompisi, son of Guqa, son of Masalela).

Mazimuzimu enidla abantu,
(You who feed on other human beings).

Mgwabini wemikhonto,
(Mgwabini known for his spears).

Umahlatshwa ebuhleni njengethole,
(The one who is slaughtered in beauty like a calf).

Umagaju njengengwe,
(The one who prowls like a leopard).

Inhlangu eyeqa iphindaphinda,
(The shield that leaps and repeats/renews).

Umanxeba angamanxuluma,
(The one with wounds that are gaping/open).

Kwasa bemhlaba uGwabini, waphika,
(it was until morning when Gwabini was being stabbed but he maintained his innocence).

Mphemba!
(Mphemba).

Langa elaphuma endlebeni yendlovu lophuma endlebeni yengwenya,
(The sun that rose from the ear of the elephant and comes out from the ear of the crocodile).

Unonjiyelwa, Kulala uhlangothi lubomvu,
(He who is envied/respected, sleeping with one side red/bloody).

Ugodo olumuka namankayiya,
(The log that drifts with the wild cats).

Mgwabini wemikhonto !!
(Mgwabini of the spears).

Page 4 of 5

© 2026