πŸ’›

izithakazelo

Tag: nethaniah Page 11 of 16

TAGA TESISWATI

TAGA TESISWATI

EMEHLO NAMABILI AYABONISANA.
Kuhle kuba nebantfu labakubonisako lapho wenta khona emaphutsa, ngako ungenyanyi uma umuntfu akutjela emaphutsa akho ngobe uyakulungisa kutsi wente lokungiko.

HAMBA SANDLA, BUYA SANDLA.
Kuyasitwana nanibantfu. Kungabi kutsi wena solo ucela lusito kepha umuntfu nasafuna lusito kuwe sewumlahlela tandla ngobe naye akayuphindza akusite.

LONKHE LIMASEKO MATSATFU.
Yonkhe indzawo inetinkhinga takhona. Wena ungatfutsa eNhlangano utsi uyekwakha eMbabane ngobe utsi kuncono khona, kantsi nakhona utawufike uhlangane netakhona lobungatati ngobe ungakahlali khona. Kususelwa ekutsini kadzeni bekuphekwa ngemlilo waphasi etiko. Lapha etiko-ke bekubekwa ematje lamatsatfu, emaseko, lebekutsi nome umlilo sewucimile wona abesolo abambe kushisa kushise nje nalandlini. Ngesintfu-ke bekubekwa emaseko lamatsatfu etiko, kute lapho bewutfola sekubekwe lesinye sibalo khona. Kuphindze kutsiwe lonkhe linabondozolwane balo.

NASOBHUZA UYAHLETJWA.
Kute lekungakhulunywa ngaye lakulomhlaba. Wonkhe umuntfu bakhona labamkhuluma kabi nome ngabe ulunge kanganani, nome angenta kahle kanganani. Kepha bakhona labatawubona emabala kuye. Kususelwa ekutsini Sobhuza abeyinkhosi beyitsandvwa kakhulu. Kepha nanaye bakhona bebamhleba.

SIBINDZI UYABULALA, SIBINDZI UYAPHILISA.
Ngemagama lankha lashiwo ngumuntfu losatidzelile, losatilahla ematsambo, losatsi akwenteke lokwentekako. Ngobe kulesinye sikhatsi nome ungati nome utawuphumelela kufuneka uvele wente sekuyobonakala khona ngobe nakaMakhanya kwatikhanyela. Ugwinye litje nje utsi sibindzi uyabulala, sibindzi uyaphilisa ngitawubona-ke lamuhla kutsi uyangibulala nome uyangiphilisa.

SILILO KASIPHELI.
NgesiSwati kulilela umuntfu lofele akupheli, ingci nje nangabe bewungekho mhla wekushonelwakwakhe. Nitakutsi mhla nibonana, ngeSiSwati, ucale umlilele, bese-ke niyachubeka niteka letinye.

TIBANJWA NGALETIKUDLAKO.
Wonkhe umuntfu unentfo layitsandza kakhulu. Uma-ke wena umfuna lapho amncane ngakhona tfola kwekutsi utsandzani, bese usebentisa loko lakutsandzako. Angitsi nje nemntfwana nabafuna angesabi kumbe usiwe kadokotela bavele bametsembise kutsi uma angenukhala bamtsengela emaswidi, nembala kuticinise kwemntfwana kuve leli lemaswidi.

TONKHE TITIBA TIYAWUGCWALA SIHLABATSI.
Kute lokungeke kuphele lakulomhlaba. Konkhe lokukhona kutawuhamba kushabalale.

UMTSAKATSI AKANCENGWA.
Umuntfu lomubi akancengwa ngesiSwati, ngobe nitabe solo nincengana naye asuke yena anente silo sengubo. Ngobe vele mubi ngusidlani, unenhlitiyo lembi.

SINANATELO SAKA NGUBENI

SINANATELO SAKA NGUBENI

Mntungwa.
Nkhomo!
Luvuno!
Ncobokati!
Mphindzela!
Mgudlu wemadvodza,
Batsi ungabulali inkhalankhala ngoba yasita bakenu

TIBONGO TENGWENYAMA MAHLOKOHLA WAMBANDZENI

TIBONGO TENGWENYAMA MAHLOKOHLA WAMBANDZENI

Mahlokohla lomnyama, ngulondzatja ngentsamo
Lohlokohle timbiba taphuma tenta buhlakalala,
Taye tayawubanjwa ngudaladi esangweni
KaZombodze wemagugu.
Ngwane Lulakane nekhaya netsafeni,
Bebatemdzindz’ umkhaba.
Uyisaphi kuLancabane?
Ngwane usona nonani,

Loku bahlaba tinkhomo bayahlindzisana,
Mngce kushe kube sehlobo,
Kuye kusuk’ emalangabi.
Hlangu sinembele wenkhomo.
Ntsambo katetfwalwa kaZombodze wemagugu.
Wahlohla-ke dvoye!
Nangelutsi lwemkhonto bewungahlohla.
Ngiyamesab’ umtakaMadzanga,
Wabit’ inkhosi ngebudzatja,
Waye wayibita ngebugeletjane.
Hhululu!

Wehle njani emahlatsini lamadze?
Kantsi ngaseMamphondvweni.
Ngingayitsatsaphi inkhosi lengangaNgwane?
Ngiyikhwet’ etu kweMdzimba.
Mlom’ ufika ezulwini.

Ngwane emantini ngimfanisa nesitiba;
Ngwane endleleni ngimfanisa nalevundlako;
Ngwane emitsini ngimfanisa nemnyamatsi;
Ngwane embutini ngimfanisa nesiphongwane;
Ngwane enkhomeni ngimfanisa nenshivatane.
Ngcabiya teluhlunguhlungu tiyababa.
Mkhondvo wetindlovu awulandvwa,
Uyawulandvwa bafana basetingadzeni.
Mhhamuta bantfu bangenaboya Ngwane.
Ligodza lakaZombodze
Kadze liwagil’ emadvodza emacakala.
Inyoni ledlalel’ emahubhen’ etintsaba.
Ingwe ledl’ ematfole etinyatsi.

Buhle baNgwane bungididile,
BungangaVimba kanye naMashongololo.
Uyephana yela Ngwane!
Ngekupha tinyoni teMamphondvweni,
Tidla atiwesuli umlomo,
Wapha Cayitane,
Wase uyawubita Bhebhebhe,
Kutsi kuyadliwa eMamphondvweni,
Wase uyewubita lelikhulu
Lelinemphandl’ enhloko.

Buhlalu kabuhlangan’ entsanyeni,
Ingani kuCikose buyahlangana.
Umvemve wakitsi ngete ngawubeka emutaneni,
Ngingawubeka kaZombodze wemagugu.
Ngwane phani losemnyango,
Losemsamo umtsambekele.
Mbhabha ngajozi lakhe.

Nkhomo taphela tinselo tiy’ emtini wakho
EMamphondvweni.
Uyadzela mfati waseSigombeni,
Walibuka lijaha laNdaba,
Uyadzela mfati waseNyakeni,
Walibuka lijaha laNdaba,
Uyadzela mfati waseMafutseni,
Walibuka lijaha laNdaba,
Liyoshoshobala ngesikhala lesasishona
Khuzwayo waMahlalela waNkhosi.
Uyadzela mfati wakaMshikashika,
Walibuka lijaha laNdaba.

Uyadzela mfati wakaMkhweli,
Ngekubuka lijaha laNdaba.
Intfumbeleti yaDlamini,
Itfumbelete futs’ emahlatsini eMadvokanyawo.
Uyadzela Mashicela,
Ngetulu kweLubombo,
Walibuka lijaha laNdaba.
Lugobe lukhulu lusihlalele,
Lubitwe ngemadvuna akaNgwane,
Akubitel’ imphi yesilungu.

Buhle bungandlati teShowe,
Tona timashob’ ahlula ludzaka.
Lowadzabula kuLongwevu,
Wayifulel’ indlu yeMbabane,
Wentel’ emadvodza khona
Atekuba mphunga.

Mdlovu bawuhlabile,
Bawuhlab’ ekupheleni kwetimphondvo.
Wayishay’ inhloko yaLembelele waSobhuza!
Bayethe!
Wena waphakatsi!

BAKAMDZINISO, Meaning, Origin & History

BAKAMDZINISO

BoMdziniso, boLukhambule lwekunene(labanye batsi lolukhulu) lolumacata amhlophe, bahlobene nebakaTfwala.

BakaMdziniso labadzala bakhona batsi badzabuka kubakaShiba. BakaShiba nebakaMkhwanati endvulo bebaphatsa timbokodvo tenkhosi, basila sijindane(ligwayi lemakhala), baphindze bente nemutsi bewubitwa ngemdziniso lowawusetjentiswa emphini nasekutingeleni. Ngwane wesitsatfu ngesikhatsi akhe eTjeni laNgwane(Tshejuba ngaseLuphongolo), bebakhe naye bakaShiba. Nangesikhatsi asasuka ayekwakha kaZombodze bahamba naye.

Lokucakako kepha kwekutsi bakaMdziniso nome batsi badzabuka kubakaShiba, kepha batsi abatsatsani nebakaTfwala, boLukhambule. Ngabe loko kusho kwekutsi boTfwala, Motsa, naboMkhwanati, Shiba bahlobene?

Ingwenyama Somhlolo uma asaya eMdzimba wahamba nabo bakaMdziniso, wababeka KaGwabe naKaNdinda. Mdlankunzi Mdziniso abengulomunye wetindvuna taSomhlolo. Mdlankunzi utala Nyamayenja labeyindvuna yelibutfo lenkhosi Mswati iMigadlela. Sekutsi kamuva sekubusa inkhosi Mswati sekutfunyelwa umntfwanenkhosi Lukhwabitsa waMswati kutsi ayobusa KaGwabe naKaNdinda. BakaMdziniso base bakhala ngekutsi Lukhwabitsa uyabahlupha.

Kutsite emva kwekukhotsama kwenkhosi Mswati, kwabekwa umntfwanenkhosi Macaleni, lowetsiwa libito laLudvonga wesibili. Nako-ke naye Ludvonga asasheshe akhotsama, lokwenta kutsi kusuke umbango emkhatsini kwebantfwabenkhosi Mswati. Lomunye walabo bekunguMbilini waMswati, labekanguMgadlela ngekubutseka. Ngekubekwa kwemntfwanenkhosi Mbandzeni, lowanikwa laDlamini wesine, Mbilini asuke abalekele emaBhunwini eMashishini(Lydenburd) eNtalasifali. Utsite nakasuka lapho Mbilini wayekwakha enhla neNcikinyane(ngase-Lothair).

Sewuyasuka umema bakaMdziniso Mbilini kwekutsi batewuhlala naye ngase-Lothair ngobe afuna lolwati lwabo lwemdziniso. Basuka labanye bakaMdziniso kaGwabe nakaNdinda bayawuhlala naMbilini. Sewuphindze uyasuka futsi Mbilini uyekwakha endzaweni lesibitwa ngeTafelberg lamuhla, lapho iNtombe itsela khona eLuphongolo, bahamba naye bakaMdziniso.

Nyamayenja Mdziniso labekayindvuna yeMigadlela, njengobe sesibonile, utele Mtfwalo kuDvumako wakaManana, uLaMcusi, dzadze waboMashila, labekasikhulu sebakaManana eMkhondvo. Mtfwalo wakhulela emtini waseMbekelweni kanye nemntfwanenkhosi Bhunu, bakhuliswa yinkhosikati Nabotsibeni. Mtfwalo walunywa yinja, waba nesilondza lesala kuphola. Sekutsiwa akatsatfwe asiwe ekhabonina kubakaManana. Lapho Mtfwalo, asaphilile, wesuka waya eVogrosi(Volkrust) eNtalasifali lapho atfola khona umsebenti, angena sikolwa ebusuku. Ngemnyaka wa-1897 waphehlelelwa esontfweni lemaLuthela, wanikwa libito la-Johannes. Nga- 1902 wabuya KaNgwane asangumvangeli, wacala kushumayeka kuGege. Sekutsi kamuva nga-1918 iNdlovukazi Nabotsibeni seyiyambita Mtfwalo kutsi atosebentela eMbekelweni.

BakaMdziniso njengobe bahlobene nebakaTfwala, njengobe bakaTfwala batila bubendze, lubendze nensangu, singete sati nome nabo batila kona loko na?

Page 11 of 16

Powered by WordPress & Theme by Anders Norén