πŸ’›

izithakazelo

Tag: toze

Zibhebhu kaMaphitha kaSojiyisa kaJama wa kwaZulu

Zibhebhu kaMaphitha kaSojiyisa kaJama wa kwaZulu

Image may contain: one or more people and outdoor

Zibhebhu kaMaphitha kaSojiyisa kaJama wa kwaZulu. Wadlala indima enkulu ngempi yabantwana eyaziwa ngempi yaseNdondakusuka, lapho uMpande ayeqhathe khona abantwana uCetshwayo no Mbuyazwe. UZibhebhu wesekela kakhulu umntwama uCetshwayo bayinqoba leyompi. Izinto zajika ngemuva kokunqoba kukaZulu abamhlophe empini yaseSandlwane, njengoba inkosi uCetshwayo yadingiselwa phesheya. Yabeka indodana yayo eyothatha ubukhosi ngemuva kwayo, umntwana uDinuzuluu kumfowabo uZibhebhu kaMaphitha. Indaba yoniwa ngomntwana uNdabuko kaMpande owayelamana nesilo uCetshwayo owanyundela uZibhebhu kumfowabo ethi ebehlupha umntwana emulusisa emusengisa futhi. Sase isilo simshalazela ke ngalokho uZibhebhu okwamenza wagadla kuqala kunenkosi yakhe uCetshwayo. Kulolo hlaselo lwaZibbhebhu kwafa izikhulu cishe zonke zakwaZulu,engingabala ezimbalwa zazo; uGodide kaNdlela, uSihayo wasemaQungebeni, uMbopha kaWolizibi wakwaHlabisa, uNtshingwayo kaMahole namadodana akhe amabili, haaa ngingabala ngifikephi na, cishe 79 eezikhulu ezasala enkundleni zijunywe uhlaselo likaZibhebhu kaMaphitha. Lokho kwadala inzondo phakathi kwaMandlakazi noSuthu okwenza ukuthi isilo uDinuzulu siphindiselele uyise kuZibhebhu.

Ubongwa kanje uZibhebhu, umsongi wensimbi eshisayo ayibeke ekhanda kusabe amagwala! Nani maSwazi yekani ufunga uMahlokohla ngoba uMahlokohla ngowakithi eBhanganoma! Haaa inkosi kayiqedwa.

Izithakazelo zakwaNgcobo Clan Names Umlando

Izithakazelo zakwa Ngcobo:

Mapholoba!
Maguya!
Nyuswa kaDingila
KaNgcobo kaVumezitha
Ngcob’ omhlophe
Ozal’ uNgongoma

UNgongom’ azal’ ushangase
UMkeshana
Ngcob’ omhlophe
Ozal’ uGasela
Fuze, Mavela,
Mafuz’afulele njengefu lemvula,

Nina basemaQadini
Enizal’ uDude noDabeka
KaSilwane kaNjila kaNgotoma
IQad’ uqobo
nina bakwaMgudwa
KaMshiwa kaNcume kaMgabhi

Mashiy’ amakhulu!
Mashiy’ amade!
Mashiy’ amahle ngathi azoshumayela!

Nin’ enibiye ngenkomo
Abafokazana bebiya ngamahlahla
Nin’ entatanyiswa
Njengabafazi ningebona

Mpaka ziyaphikisana
Ith’ enye yim’ igoso
Neny’ ithi yiyo
Yemese kaNyuswa
Nina bakaMbethe weqhina
Sihayo!

Izithakazelo zakwa Ngcobo with English translation:

Mapholoba! Maguya!
(Mapholoba! Maguya!).

Nyuswa kaDingila,
(Nyuswa, son of Dingila).

KaNgcobo kaVumezitha,
(Son of Ngcobo, son of Vumezitha).

Ngcob’ omhlophe,
(The white Ngcobo).

Ozal’ uNgongoma,
(Who gave birth to Ngongoma).

UNgongom’ azal’ ushangase,
(Ngongoma who gave birth to Shangase).

UMkeshana,
(Mkeshana).

Ngcob’ omhlophe,
(The white Ngcobo).

Ozal’ uGasela,
(Who gave birth to Gasela).

Fuze, Mavela,
(Fuze, Mavela).

Mafuz’afulele njengefu lemvula,
(The one who spreads out like a rain cloud).

Nina basemaQadini,
(You of MaQadi).

Enizal’ uDude noDabeka,
(Who gave birth to Dude and Dabeka).

KaSilwane kaNjila kaNgotoma,
(Son of Silwane, son of Njila, son of Ngotoma).

IQad’ uqobonina bakwaMgudwa,
(IQad’ uqobo – you of Mgudwa).

KaMshiwa kaNcume kaMgabhi,
(Son of Mshiwa, son of Ncume, son of Mgabhi).

Mashiy’ amakhulu!
(The great shields!).

Mashiy’ amade!
(The long shields!).

Mashiy’ amahle ngathi azoshumayela!
(The beautiful shields as if they will preach!).

Nin’ enibiye ngenkomo,
(You who fence with cattle).

Abafokazana bebiya ngamahlahla,
(While the commoners fence with branches).

Nin’ enitatanyiswa,
(You who are compared/equated).

Njengabafazi ningebona,
(Like women, you do not see).

Mpaka ziyaphikisana,
(The arguments/disputes contradict each other).

Ith’ enye yim’ igoso,
(One says it is the igoso).

Neny’ ithi yiyo!
(And another says it is it!).

Yemese kaNyuswa,
(Yemese, son of Nyuswa).

Nina bakaMbethe weqhina,
(You of Mbethe who ties the knot).

Sihayo!
(Sihayo).

Nzama, Meaning, Origin & Family History | Umlando

Abantu bakwa Nzama kusengabantu bakwa Wosiyane, Imvelaphi yabo ikwa Ngcoba bahlobene no Dube, Nyusa nama Qadi. uNgcobo no Mkheshane bazalwa ngu Vumezitha wakwa Nyuswa bahlobene futhi no Shangase.
Abantu bakwa NZAMA Wosiyane baningi eMvoti.
Ake selamanise amakhosi akwa Wosiyane ngoba isibongo nesibongo umlando waso ulandeleka ngamakhosi aso.
Nzama, Manjanja, Khumalo (hhayi Mntungwa), Mvakela, Mashiza, Ngombane, Mvakwendlu, Tshani (hhayi wama Ngwane)
Kukhona nabanye bakwa Wosiyane abazibiza ngo Chamane.

Izithakazeli zakwa Nzama:

Wosiyane, Gcugcwa, Mashiza, Dingila, Mkhandi wensimbi,
Nina enidume ngokugcagca insimbi,
Amanye amakhosi edume ngesithembu,
Nina enawela ngelibanzi,
Kwasala izindondo zacoshwa abafokazane,
Nina baka mfazi kashaywa ngemvubu,
Kodwa ushaywa ngombhombolo wsidwaba,
Zukula kano Mbhoco,
Gcugcwa ka Ncameni,
Nina base Ntendeni.

The context that made it possible for the Nzama people to come under the leadership of the Ngubane can be linked to the different relations that King Shaka shared with various chieftaincies on the western boundary during the 1820s.

Dube, Ngcobo, Dlodlo, Nzimande

Ngcobo

  • Mapholoba,
  • Nyuswa,
  • Fuze,
  • Mavela,
  • Mafuzafulele njegefu lemvula,
  • Mashiyamahle sengathi azoshumayela,
  • Mavulankungu kuvelilanga,
  • Sididane,
  • Ngongoma,
  • Maqadi amakhulu,
  • Mbili

Dube

  • Mbuyazi,
  • Lushozi,
  • Mafukuzela,
  • Nyamazane,
  • Nzwakele,
  • Mbuyisa,
  • Gobhozi,
  • Nyuswa,
  • Ngcobo,
  • Fuze,
  • Mapholoba,
  • Ama-Qadi

Abakwa Dube nabakwa Ngcobo abantu banye.

Dlodlo:

  • Mabanga,
  • Mtingi,
  • Bangile,
  • Bhengela,
  • Mthiyane

Duma/Dumisa:

  • Ntenga,
  • Mthombeni,
  • Walaza,
  • Dlangisa,
  • Gcwensa,
  • Ndimande,
  • Mvula

Nzimande

  • Mphephethwa,
  • Mdluli,
  • Mdlobhiya,
  • Mangcamane,
  • Ngwekazi,
  • Gwala,
  • Mancama,
  • Vilakazi

Dumakude
Shange

Nzimase
Sishi

Goba
Jangaza

Ntshalintshali
Phathwayo

Gwagwa
Mlambo, Qunga

Gwamanda
Yenga, Sochumase

Jwaha/Jwara:

  • Mbelwa,
  • Mnangwe,
  • Sjekula,
  • Gubeshe,
  • Theleza,
  • Lenge,
  • Ndawonde

One of South Africa’s biggest-selling artists who recorded 22 albums in Zulu, English, and Afrikaans. His music addressed social issues and injustice.

Educator, journalist, and editor of Ilanga lase Natal newspaper. First principal of Ohlange Institute.

Represented Botswana in international athletics competitions.

Previously involved in strategy formulation and execution for insurance company operating across seven African countries. Led initiatives building scalable operations capabilities integrating people, processes and technology. Holds Master of Philosophy in International Business from GIBS, Postgraduate Diploma in Management from WITS, and BSc Computer Science from University of Cape Town. Appointed June 2024.

Alongside the Mkhwanazi, Mbonambi, and Sokhulu clans, the Dube royal family oversees community development funds from titanium mining operations on their ancestral lands.

His case follows centuries-old tradition of seeking forgiveness from the monarch, similar to the Magagula clan who received pardon from King Mswati II around 1845 through the intercession of Prince Madzanga I.

Page 5 of 5

Β© 2026