Umlando wakwa Ncobela:
Abantu bakwaNcobela bayinzalo kaMhlanga owake wazinza endaweni manje ebizwa ngokuthi iseSwazini.
UNcobela kaMhlanga wayishiya indawo eyayakhele izizwe zabaMbo-Nguni nabeSuthu ngesikhathi sokubusa kwamakhosi okuqala ayesuka enkabeni ye-Afrika alibangisa eMpumalanga neAfrika agcina edlulela eningizimu ye-Afrika, emakhulwini ambalwa eminyaka emuva kokuthi isizwe sabaThwa esasakhele kulondawo sisusiwe.
Abantu bakaNcobela kaMhlanga babekhuluma ulimi lwesiTekela olubuye lwaziwe ngokuthi “ukutsefula”. Izizwe ezaziwa ngokutekela amaZelemu, amaPhuthi, amaHlubi namaSwati. Kuthe uma inzalo kaNcobela kaMhlanga sebebheke eningizimu ulimi lwesiTekela lwashabalala. Lokhu kwaba nomthelela indlela ababiza ngayo amagama okhokho babo nendlela abathakazela ngayo.
Kwathi uma kuqubuka izimpi zasendulo, bafudukela eLebombo, indawo esemngceleni wesizwe samaNdwandwe namaThonga.
eLebombo babeyisizwe esisodwa nesizwe samaZelemu, manje esibizwa ngokuthi βAmaBhacaβ. Isizwe samaZelemu, esasihlanganisa izizwe ezihlukahlukene ezazinobukhosi bazo, sabhekisa amabombo eningizimu. Ezinye izizwe ezazihlangene namaZelemu, zabhekisa amabombo enyakatho.
Njengamanje inzalo kaMhlanga itholakala kulezizwe: amaBhaca, amaHlubi, amaNdebele, amaSwati, amaZulu, amaTsonga, namaNgoni.
Abantu bakaNcobela kaMhlanga manje baziwa ngokuthi “amaShawuza”.
AmaShawuza ohambweni lwawo namaZelemu agcina ewele uThukela azinza eningizimu yezwe laseMziwabantu naseMzimkhulu ngaphambi kokuthi adlulele kwezinye izindawo. Iningi labantu bakwaNcobela manje litholakala kulezizwe: amaBhaca, amaKhuze, iNhlangwini, amaHlubi, amaXesibe, namaMpondo.
Njengamanje amaShawuza atholakala kulezindawo: Mziwabantu, Mzumbe, Mzimkhulu, Mbizana, Flagstaff, MaXesibeni, Matatiele, Ixobho, Highflats, Bulwer & Richmond.
AmaShawuza atholakala eMbizana, eFlagstaff, naseMaXesibeni, aqale azinza eMahlangwini, eMziwabantu okungesinye sesizinda sabantu bakwaNcobela. Uma bethakazela noma ezithutha babalula ubudlelwano basendulo obuphakathi phakathi kukaNcobela kaMhlanga noLudonga kaMavuso.
Ulibo luka Ncobela luhamba kanje:
uNcobela uzalwa nguMhlanga,
uMhlanga uzalwa nguMpembe (uMpembe iNkosi eyazala izizwe eziningi esezinobukhosi bazo obuzimele futhi ziyaganiselana: Mzizi, Zibula, Sosiba(Ncobeni), Khuze, Khesa, Mtolo, Nzimakhwe, Nhlangwini, Mntungwa, Mthimkhulu, Dlamini, Mavuso, Ngwane, Jali… nezinye.),
iNkosi uMpembe ulibo lwakhe luhamba luze lufike ngqo kuNguni kaNtu.
AmaShawuza abenobudlelwane obuhle nesizwe sikaJali, kuthe lapho kuvuka izimpi zezigodi zaseningizimu, isizwe sikaJali sasiza inzalo kaQhaka noNogqozolo kaNcobela ngokubanika umhlaba.
Njengoba sichazile ulibo likaNcobela kaMhlanga luhamba luze lufike kuNguni. Ingakho ezinye izindlu zakwaNcobela zaziwa ngokuthi o βNguni noma Mnguniβ.
AmaShawuza azinze eMzimkhulu, eMatatiele, eXobho, eBulwer, nase eRichmond aphawula ngokuthi “sisebenzisa igama elithi “Nguni noma Mnguni” kusukela emandulo”. Babalula ukuthi “Thina singabantu bakwaNcobela siyaganisela nezinye izibongo zakwaMnguni, inqobo nje uma bengebona abakwaNcobela.”
Ngamafuphi, abantu bakaNcobela kaMhlanga (amaShawuza), abandawonye. Ngenkathi behla nezwe babehamba bengamaqembu-qembu.
AmaShawuza, ngokwendawo akhele kuzo, ayabhobha, akhulume, athethe isiNtu.
Izithakazelo zakwaNcobela
Ncobela! Shawuza! Shebelele!
Nguni!
Mnguni omhlophe, wen’othandabantu. Khanya! abakhany’ebumnyameni, makhanyehlungwini, thusi liyabenya, bahle nangaphansi konyawo, Nkala-nkala engaphansi kwetshe, abangahambi ngendlela, bahamba ngenhlanhlatho, Sococo!
Nkosi! awuthandi uthanda abanjani? Uthandomthandayo, sandlesishisayo.
Mhlanga! Nina bakwaMhlanga owuthi uwugawula uphinde uhlume,umagawulwahlume, Mhlakothi, umlimela omuhle ongadliwazele,
Nkom’ekhabako, ziningi zimathole zikhulel’emaduneni, amaland’amhlophe
S’goloza Ndlanz’emnyama njengeshongololo, gwayobabayo, shawuz’oshisayo, oshisamacala emuva nangaphambili.Shawuza kashayeki ushayeka ngamatshe eNyongwana, Mayiza Qobodwane, Somdibela, Mth’ongothiwa, wothiwa zinyoni zezulu kuphela, abeNguni abawela umlambo woThukela nenkomo tigidza-gidza, titshakadzula kwababata amaZizi kaNyembezi athi amaKhabalidzaka. Siqobodwana sakhel’ematsheni ngenxa yokudingindawo, imbuzi zimhlophe qhwa, sicabu-cabu esibomvu, khwehlela kome.
Nina baseCelebeni !!
Sibindi ka Gobodwana
Inzalo ka Mhlanga isabumbene yayibizwa ngokuthi abeNguni baseMbo ngaphambi kokuthi ibizwe ngokuthi amaMpembe (abakaLanga) kungekabikho igama elithi amaSwati, amaHlubi, amaNdebele, amaBhaca, amaZulu noma amaMfengu. Ngesikhathi seMfecane, iningi lenzalo yakhe yabuthwa namaNdwandwe, amaNgelengele, namaZelemu.
Nansi inzalo yama 1600 to 1800 kaMthi ongothiwa (Mth’ongothiwa) kaSomdibela kaGobodwana (uqobodwane) kaNcobela kaMhlanga kaMpembe kaNguni.
Fakathi
Gagayi
Gizani
Jubaphezulu
Khamba
Kofana
Layitha
Macwaningana
Magongwane
Magwayi
Majoloza
Majwili
Malijojwana
Maphatheni
Masundwane
Matotololo
Mbangwa
Mbongolwana
Mbuyelwa
Mbuzi
Mcaba
Mfenzo
Mfungelwa
Miniyakhe
Mkhandaniso
Mlaka
Mndindwa
Mnyayi
Mphenya
Mqaleni
Msuthu
Mthiba
Myekeni
Ndende
Ngilambile
Ngcaba
Ngxanga
Nkohla
Nodipha
Nongqozolo
Qhaka
Sikhunyana
Sithukuza
Sincithi
Vethe
Vundisa
Zenzile…… nabanye